Museum Heerenveen

Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846–1919) was een man die zijn tijd ver vooruit was – en daardoor zowel bewondering als weerstand opriep. Dominee, socialistisch voorman, anarchist en dwarsdenker: hij behoort tot de meest invloedrijke én omstreden figuren uit de Nederlandse geschiedenis. In de tentoonstelling Domela: Verguisd en Vereerd, die Museum Heerenveen presenteert in samenwerking met het Ferdinand Domela Nieuwenhuis fonds, maak je kennis met het leven, de idealen en de nalatenschap van deze radicale vrijheidsstrijder. Verguisd door de staat, vereerd door het volk Weinig mensen riepen zulke uiteenlopende reacties op als Domela Nieuwenhuis. Hij werd scherp bestreden door overheid en gezag, maar vereerd door duizenden arbeiders die hem liefkozend ‘ús Ferlosser’ noemden. De tentoonstelling laat zien hoe Domela uitgroeide tot een symbool van de strijd voor gelijkheid en rechtvaardigheid – thema’s die ook vandaag de dag nog niets aan actualiteit hebben verloren. Centraal in de tentoonstelling staat een bijzonder historisch document: het eerbetoon dat Domela Nieuwenhuis in 1904 ontving ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het socialistische weekblad Recht voor Allen. Tijdens een uitverkochte bijeenkomst in het Concertgebouw in Amsterdam kreeg hij een unieke bundel aangeboden met bijdragen van kunstenaars en schrijvers uit binnen- en buitenland. De bundel bevat onder meer tekeningen van Käthe Kollwitz, Jan Toorop en Kees van Dongen, evenals een sonnet van Frederik van Eeden. Normaal zijn slechts enkele losse bladen te zien, maar in Domela: Verguisd en Vereerd wordt deze rijk geïllustreerde bundel voor het eerst volledig gepresenteerd. Het document vormt een indrukwekkende weerspiegeling van de culturele én internationale waardering voor Domela rond 1900.

In Het licht dat door de wouden ademt presenteert Museum Heerenveen recent werk op papier van kunstenaar Age Hartsuiker. In deze tentoonstelling komen lijn, licht en landschap samen in verstilde, poëtische composities die uitnodigen tot kijken, dwalen en ervaren. Landschap dat leeft Het werk van Hartsuiker ontstaat vanuit één enkele lijn – niet als afbakening, maar als beweging en ademtocht. Vanuit losse aantekeningen en flarden van gedachten groeit een landschap dat niet vooraf is bedacht, maar zich al tekenend openbaart. De natuur fungeert daarbij niet als directe bron, maar als echo: wat zichtbaar wordt is een landschap dat leeft, ademt en spreekt. In reeksen als Belvedères, Meanders in blauw, De tuinen en Het licht dat door de wouden ademt (It ljocht yn ’e wâlden) ontvouwt het landschap zich laag voor laag. Richting en vorm lossen op, lijnen klonteren samen tot herinnering en vermoeden. Het licht speelt hierin een onmiskenbare hoofdrol: het beweegt over akkers, tuinen, stenen en bomen, onthult en verbergt tegelijk, en geeft de werken hun ritme en adem. Voortdurend in beweging De tekeningen zijn geen letterlijke weergave van de werkelijkheid, maar verbeelden een innerlijk landschap dat voortdurend in beweging is. Belvedères functioneren als stille plekken van verwondering, Meanders dragen sporen van tijd en water, en in It ljocht yn ’e wâlden en De tuinen klinkt de vraag door wie wij zijn en waar wij ons thuis voelen – ook wanneer dat niet altijd bewust is. De tentoonstelling markeert bovendien 40 jaar kunstenaarschap van Age Hartsuiker, die in 1986 afstudeerde aan de Christelijke Academie voor Beeldende Kunsten (CABK) in Kampen, richting autonome grafiek.