Huis Marseille, Museum voor Fotografie

Tata Ronkholz was een van de eerste studenten in de befaamde fotografieklas onder leiding van Bernd en Hilla Becher op de Kunstakademie Düsseldorf. Onder haar medestudenten waren Candida Höfer, Axel Hütte, Thomas Ruff en Thomas Struth, namen van inmiddels gerenommeerde kunstenaars die wereldwijd bekendheid genieten. Vreemd genoeg krijgt het werk van Tata Ronkholz internationaal pas nu dezelfde waardering als dat van haar jaargenoten. Het retrospectief Ontworpen wereld: door de ogen van Tata Ronkholz (1940–1997) dat van 14 februari tot en met 21 juni 2026 in Huis Marseille te zien zal zijn, is het eerste omvangrijke eerbetoon aan de veelzijdige kunstenaar die Tata Ronkholz was. Objectief-documentaire fotografie Tata Ronkholz was fotograaf, productontwerper en binnenhuisarchitect. Haar fotografische series staan in de traditie van objectieve, documentaire fotografie, een stroming waar het kunstenaarspaar Bernd en Hilla Becher een duidelijk stempel op heeft gedrukt. Ook het werk van Ronkholz wordt gekenmerkt door heldere composities, een seriële benadering en een documentaire stijl, die zich richt op architectonische structuren en alledaagse architectuur. Met haar grootformaatcamera maakte Ronkholz scherp omlijnde en realistische foto’s, waarin de onderwerpen centraal stonden, en niet zozeer de individuele stijl van de kunstenaar. Zwart-wit overheerst, hoewel er ook kleurenfoto’s zijn, want Ronkholz zocht tevens aansluiting bij de artistieke kleurenfotografie die in de jaren zeventig en tachtig in Duitsland opkwam, in navolging van de New Color Photography die door de Amerikaanse fotografen Stephen Shore en William Eggleston was geïntroduceerd. Kiosken en kleine winkeltjes Tata Ronkholz werd vooral bekend door haar aansprekende serie foto’s van kiosken ( Trinkhallen ) en kleine winkeltjes. Hier legde ze momenten vast die typerend waren voor de stedelijke cultuur van het dagelijks leven. Deze foto’s werden tussen 1977 en 1985 veelal in het Ruhrgebied genomen, maar ook in Keulen, Düsseldorf, Leverkusen en Krefeld. De foto Trinkhalle, Köln-Nippes – met zijn kauwgom- en sigarettenautomaten en reclame voor ijs en kranten is bijvoorbeeld net zo vermakelijk en boeiend als de Boutique, Köln-Mülheim waar naast kleding volgens het uithangbord ook grammofoonplaten te koop waren. De foto’s laten zien hoezeer producten, decoraties en reclames in de openbare ruimte zijn veranderd. Door de onderwerpkeuze toont het werk van Tata Ronkholz indirect sociale, culturele en economische veranderingen en laat het zien hoe mensen vorm geven aan de wereld om hen heen. Industriepoorten Een andere belangrijke serie werken is gewijd aan industriepoorten die Ronkholz tussen 1977 en 1985 vastlegde. De sobere zwart-witbeelden van deze poorten met hun roosters en traliewerk bieden een blik op het binnenste van industriële gebieden. De poorten fungeren als scheidslijn tussen de private en de openbare ruimte, tussen binnen en buiten, tussen activiteiten en rust. De esthetiek van deze bijna-abstracties verleent een nieuwe betekenis aan alledaagse beelden. Samenwerking met Thomas Struth In 1979 begon Ronkholz samen met haar medestudent Thomas Struth aan een indrukwekkende documentaire serie over de Rijnhaven ( Rheinhafen ) van Düsseldorf. Hun uitgangspunt was de geplande herontwikkeling van dit havengebied met zijn rijke geschiedenis, dat in zijn oorspronkelijke vorm gold als een stedelijk-historisch en architectonisch belangwekkend industriegebied. Hun doel was om de haven in zijn geheel te documenteren, met de gebouwen, de technische installaties en de operationele structuren. In zorgvuldig gecomponeerde beelden legden ze gevels, interieurs, silo’s, pakhuizen, hijskranen en havenbekkens vast, voordat deze geheel of gedeeltelijk zouden verdwijnen, of fundamenteel werden veranderd. Tata Ronkholz als productontwerper Tussen 1961 en 1965 studeerde Tata Ronkholz aan de Werkkunstschule Krefeld (academie voor toegepaste kunst) met als specialisatie meubelontwerp waarna ze tot 1977 als freelance ontwerper werkte. Ook dit deel van het oeuvre van Ronkholz wordt in deze tentoonstelling belicht, met onder meer afbeeldingen van meubels en lampen met geometrische vormen, en ontwerpen voor kantoor- en cafetariameubilair. Ronkholz’ ontwerpen worden gekenmerkt door heldere vormen en functionele elegantie. Ook te zien zijn haar vroege foto’s van architectonische details gemaakt in Italië en Frankrijk in 1975–1976. Hieruit blijkt ook haar sterke affiniteit met aspecten van de ‘ontworpen wereld’ op verschillende terreinen van het leven. De basis van deze tentoonstelling is de nalatenschap van Tata Ronkholz die in 2011 door de VAN HAM Art Estate in Keulen werd aangekocht, naast de collectie van het Stadtmuseum Düsseldorf. Andere bijzondere stukken zijn afkomstig uit de eigen collectie van de Photographische Sammlung/SK Stiftung Kultur – die de tentoonstelling ook samenstelde – en bruiklenen uit privécollecties. Bij de tentoonstelling verscheen de catalogus Tata Ronkholz: Gestaltete Welt. Eine Retropektive (2025, Schirmer/Mosel Verlag GmbH), met teksten in het Duits en Engels. Te koop in de museumwinkel van Huis Marseille (€ 49,90). Met dank aan Goethe-Institut Nederland.

Van 14 februari tot en met 21 juni 2026 toont Huis Marseille de eerste museale solotentoonstelling van de Jemenitisch-Egyptisch-Amerikaanse kunstenaar Yumna Al-Arashi (1988, Washington D.C.). In Body as Resistance maakt Al-Arashi gebruik van uiteenlopende media – fotografie, boek en sculptuur – om zich te verzetten tegen de onderdrukking en stereotypering van vrouwen die ze wereldwijd waarneemt. Ze richt zich op de manier waarop de Arabische wereld in beeld wordt gebracht, onderzoekt de erfenis van het kolonialisme in ons gedachtegoed en besteedt aandacht aan matriarchale tradities die bijna in de vergetelheid zijn geraakt. Al-Arashi’s werk schakelt moeiteloos tussen registers: het is soms speels en uitdagend, dan weer poëtisch, strijdbaar of kwaad – en vaker nog is het alles tegelijkertijd. Van documentair naar conceptueel werk Yumna Al-Arashi begon haar carrière als autodidact documentair fotograaf en maakte beelden voor National Geographic, The New York Times en The Guardian. Ze worstelde echter met de machtspositie van beeldmakers zoals zijzelf, die hun onderwerp (onbedoeld) eenzijdig kunnen neerzetten. ‘Fotografie draagt een vorm van geweld in zich die tot uiting komt in de woorden die we ervoor gebruiken, denk aan “vangen”, “schieten”, “nemen”.’ Als gevolg hiervan werd haar werk politieker en conceptueler. Al-Arashi koestert de vrouwen die op haar foto’s staan: ze brengt ze sterk en veerkrachtig in beeld en benadrukt hun schoonheid. Ook legt ze de structuren bloot die schuilgaan onder de (voor)oordelen die ze zelf vaak genoeg gevoeld heeft. De kunstenaar verstopt zich evengoed niet achter de camera, maar verschijnt zelf, speels en strijdbaar, in conceptuele zelfportretten. Daarmee zet ze de machtsdynamiek tussen fotograaf en onderwerp buitenspel en erkent ze dat haar lichaam een wezenlijk onderdeel is van het politieke gesprek dat ze wil aanzwengelen. Verzet tegen stereotiepe beeldvorming Terugblikkend constateert Yumna Al-Arashi, die sinds 2021 in Zwitserland woont, dat door haar jeugd in Washington D.C. politiek verankerd is geraakt in haar identiteit. Na de aanslagen van 11 september 2001 lanceerde de regering-Bush een propagandacampagne tegen Arabische landen om de publieke opinie over zijn ‘War on Terror’ te beïnvloeden. Als gevolg, voelde Al-Arashi op het schoolplein hoe kinderen van diplomaten vijandig jegens haar werden. In het politieke debat en de beeldcultuur eromheen werden de verschillen tussen Oost en West benadrukt, waarbij duidelijk moest zijn welke de meer rechtschapen partij was. Yumna Al-Arashi verzet zich tegen deze negatieve beeldvorming van de landen van haar voorouders. Op haar foto’s poseren gesluierde vrouwen in krachtige houdingen waar trots uit spreekt. In het diptiek Axis of Evil staan vier vrouwen uit landen die door de Amerikaanse regering tot ‘schurkenstaten’ werden bestempeld. Door ze eerst en profil en vervolgens en face te tonen, wordt de gelijkenis tussen hun gelaatstrekken benadrukt. Ze kijken solidair en strijdlustig de lens in. Ook in de serie Shedding Skin, gemaakt in een badhuis in Beiroet, ligt de nadruk op vrouwelijke saamhorigheid, waarmee Al-Arashi zich de oriëntalistische blik op de hamam toe-eigent. Aisha Een hoogtepunt in Al-Arashi’s oeuvre is het in 2024 verschenen kunstwerk in boekvorm Aisha, waar een tentoonstellingszaal aan gewijd is. Geïnspireerd door de drie overgebleven foto’s van haar Jemenitische grootmoeder, ging Al-Arashi op zoek naar de geschiedenis achter de verdwijnende traditie van gezichtstatoeages bij een oudere generatie Noord-Afrikaanse vrouwen. Het boek, dat een fotografische reis langs verschillende landen en vele vrouwen bevat, is een lofzang op het wezen van de Arabische vrouw en een liefdevol tegengeluid tegen de beperkte – en koloniaal gekleurde – representatie van deze vrouwen in westerse archieven. Het lichaam wordt in dit project gepresenteerd als drager van herinneringen en als brug tussen vrouwen van verschillende generaties. Aisha werd in 2025 bekroond met de prijs voor het mooiste Zwitserse boek, het werd uitgeroepen tot het fotoboek van het jaar door PhotoEspaña en het haalde de longlist van de Kraszna-Krausz Book Awards.